गेल्या काही वर्षांमध्ये ETF (Exchange Traded Fund) या गुंतवणूक प्रकाराने जगभरातील गुंतवणूकदारांचे विशेष लक्ष वेधून घेतले आहे. काही लोक ETF कडे दीर्घकालीन गुंतवणुकीचा पर्याय म्हणून पाहतात, तर काहींना त्याची Exchange वर सहज खरेदी-विक्री करता येण्याची सुविधा आकर्षित करते. याच कारणामुळे ETF ची लोकप्रियता अनेक देशांमध्ये सातत्याने वाढताना दिसत आहे.
अनेक गुंतवणूकदारांना बाजाराच्या वाढीमध्ये सहभागी व्हायचे असते, पण प्रत्येक कंपनीचा स्वतंत्र अभ्यास करण्यासाठी वेळ, आवड किंवा अनुभव असेलच असे नाही. अशा परिस्थितीत ETF हा काही लोकांसाठी एक सोपा आणि व्यवस्थित पर्याय ठरू शकतो. कारण अनेक ETF हे एखाद्या Index, Sector, Theme किंवा Asset Class शी संबंधित असतात.
ETF ची एक विशेष गोष्ट म्हणजे त्यांची खरेदी-विक्री शेअर्सप्रमाणे थेट Stock Exchange वर करता येते. त्यामुळे बाजार सुरू असताना गुंतवणूकदारांना युनिट्स खरेदी किंवा विक्री करण्याची सुविधा उपलब्ध असते. आजच्या आधुनिक Trading Platforms मुळे ETF मध्ये सहभागी होणे पूर्वीपेक्षा अधिक सोपे झाले आहे.
जगभरातील ETF Industry चा इतिहास पाहिला तर गेल्या काही दशकांमध्ये या क्षेत्राने उल्लेखनीय वाढ अनुभवली आहे. सुरुवातीला काही मोजक्या Index ETF पासून सुरू झालेला हा प्रवास आज हजारो विविध ETF पर्यंत पोहोचला आहे. Equity Index ETF, Gold ETF, Silver ETF, Bond ETF, International ETF आणि इतर अनेक प्रकार आज जागतिक बाजारांमध्ये उपलब्ध आहेत.
अनेक गुंतवणूकदार ETF कडे Diversification च्या दृष्टीने पाहतात. कारण काही ETF एका कंपनीशी संबंधित नसून संपूर्ण Index किंवा विशिष्ट गटाशी संबंधित असू शकतात. त्यामुळे एका व्यवहारातून व्यापक बाजाराशी जोडले जाण्याची संधी मिळू शकते.
आज जगभरातील ETF Markets मध्ये मोठ्या प्रमाणात Volume आणि Liquidity पाहायला मिळते. अनेक मोठे संस्थात्मक गुंतवणूकदार, निवृत्ती निधी, आर्थिक संस्था तसेच किरकोळ गुंतवणूकदार देखील ETF चा वापर करतात. याच कारणामुळे ETF हे आधुनिक गुंतवणूक विश्वातील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या साधनांपैकी एक मानले जाते.
अर्थात, ETF मध्ये देखील बाजाराशी संबंधित जोखीम असतात. ETF ज्या Index, Sector किंवा Asset ला अनुसरतो त्यानुसार त्याची किंमत वाढू किंवा कमी होऊ शकते. त्यामुळे ETF कडे पाहताना केवळ संभाव्य परतावा नव्हे तर त्यामागील रचना आणि जोखीम समजून घेणे देखील तितकेच महत्त्वाचे असते.
इतिहासावर नजर टाकली तर जगभरातील लाखो गुंतवणूकदारांनी ETF चा उपयोग Wealth Creation, Portfolio Diversification आणि विविध बाजारांमध्ये सहभाग मिळवण्यासाठी केला आहे. प्रत्येकाचा गुंतवणुकीचा प्रवास वेगळा असतो, मात्र ETF ने आधुनिक गुंतवणूक जगात स्वतःचे एक वेगळे स्थान निर्माण केले आहे.
जर ETF बद्दल अधिक जाणून घेण्याची उत्सुकता असेल, तर हा विषय समजून घेण्याचा प्रवास निश्चितच रंजक ठरू शकतो. योग्य माहिती, संयम आणि दीर्घकालीन दृष्टीकोन यांच्या मदतीने ETF आधुनिक गुंतवणूक विश्वातील एक महत्त्वाचा भाग का बनले आहेत हे अधिक स्पष्टपणे समजू शकते.