१. विमा का घेतात?
समजा, तुम्ही घरासाठी पैसे बाजूला ठेवले आहेत. तेवढ्यात अचानक मोठं हॉस्पिटल बिल आलं. मग त्यासाठी तुमच्या बचतीतून पैसे काढावे लागू शकतात. अशा काही खर्चांचा भार कमी करण्यासाठी विमा घेतात.
विम्यासाठी तुम्ही भरता त्या रकमेला प्रीमियम म्हणतात. काय समाविष्ट आहे आणि किती मदत मिळू शकते, हे तुमच्या पॉलिसीत लिहिलेलं असतं. पॉलिसीत समाविष्ट घटना घडली आणि तुम्ही विमा कंपनीकडे पैसे मागितले, तर त्या विनंतीला क्लेम म्हणतात.
२. भारतात आणि जगात विम्याचा वापर किती आहे?
सोप्या भाषेत, देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा आकार ₹१०० धरला, तर त्यामागे विम्याचे किती रुपये प्रीमियम भरले गेले, हे या आकड्यातून कळतं. याला Insurance Penetration म्हणतात.
२०२४–२५ मध्ये भारतात हे प्रमाण ३.७% होतं. त्यात जीवन विम्याचं प्रमाण २.७% आणि इतर विम्यांचं १% होतं. भारत सरकारच्या अहवालात दिलेला जागतिक तुलनेचा आकडा ७.३% होता. भारताचा ३.७% हा आकडा समजून घ्यायचा तर अर्थव्यवस्थेच्या प्रत्येक ₹१०० मागे ₹३.७० इतके विमा प्रीमियम. किती लोकांकडे विमा आहे, त्यासाठी लोकसंख्येचा वेगळा आकडा पाहावा लागतो.
स्रोत · RBI · IRDAI data · Ministry of Finance · Annual Report
३. विम्याचे मुख्य प्रकार कोणते?
| काय घडलं? | कोणता विमा उपयोगी पडू शकतो? |
|---|---|
| हॉस्पिटलमध्ये दाखल व्हावं लागलं | आरोग्य विमा पात्र उपचार खर्चासाठी मदत करू शकतो. |
| अपघातामुळे अपंगत्व आलं किंवा अपघाती मृत्यू झाला | वैयक्तिक अपघात विमा पॉलिसीत ठरलेली रक्कम देऊ शकतो. |
| घरातली कमावती व्यक्ती गेली | जीवन विमा पॉलिसीनुसार कुटुंबाला आर्थिक आधार देऊ शकतो. |
| वाहनाचं नुकसान झालं किंवा अपघातात दुसऱ्याचं नुकसान झालं | वाहन विमा निवडलेल्या कव्हरनुसार मदत करू शकतो. |
| आगीमुळे घर किंवा दुकानाचं नुकसान झालं | मालमत्ता विमा ती घटना पॉलिसीत समाविष्ट असेल तर मदत करू शकतो. |
४. मेडिक्लेम आणि हेल्थ इन्शुरन्स म्हणजे काय?
हॉस्पिटलचा पात्र खर्च भरणाऱ्या पॉलिसीला आपण बोलण्यात मेडिक्लेम म्हणतो. तो हेल्थ इन्शुरन्सचा एक प्रकार आहे. काही हेल्थ प्लॅनमध्ये पॉलिसीत नमूद केलेल्या गंभीर आजाराचं निदान झाल्यावर ठरलेली रक्कम मिळू शकते. फॅमिली फ्लोटरमध्ये पॉलिसीतल्या सगळ्या कुटुंबीयांसाठी एकच कव्हर मर्यादा असते.
कॅशलेस म्हणजे मंजूर रक्कम विमा कंपनी हॉस्पिटलला थेट देते. रिइम्बर्समेंट म्हणजे आधी तुम्ही बिल भरता आणि मग विमा कंपनीकडून पात्र खर्चाची परतफेड मागता. बिल पाहताना हे तीन शब्द लक्षात ठेवा.
- को-पे (Co-pay) म्हणजे पात्र बिलातला काही हिस्सा तुम्ही भरता. उदाहरणार्थ, पात्र बिल ₹१ लाख आहे आणि को-पे २०% आहे, तर ₹२०,००० तुम्ही भराल आणि ₹८०,००० विमा कंपनी देईल, असं धरूया.
- रूम रेंट लिमिट म्हणजे हॉस्पिटलच्या खोलीच्या भाड्यासाठी पॉलिसीत दिलेली मर्यादा.
- वेटिंग पीरियड म्हणजे काही आजार किंवा उपचारांसाठी कव्हर मिळण्याआधी वाट पाहावी लागणारा काळ.
स्रोत · New India Assurance · Mediclaim
५. पर्सनल ॲक्सिडेंट पॉलिसी कधी कामी येते?
समजा, अपघातात एखाद्या व्यक्तीला कायमचं अपंगत्व आलं. हेल्थ इन्शुरन्स हॉस्पिटलच्या पात्र बिलासाठी मदत करू शकतो. पर्सनल ॲक्सिडेंट पॉलिसी त्या अपंगत्वासाठी वेगळी ठरलेली रक्कम देऊ शकते. ती रक्कम उपचारानंतरच्या घरखर्चासाठीही वापरता येऊ शकते. अपघाती मृत्यू, कायमचं पूर्ण अपंगत्व आणि कायमचं अंशतः अपंगत्व यासाठी किती मिळू शकतं, हे पॉलिसीच्या लाभांच्या तक्त्यात पाहता येतं.
६. टर्म इन्शुरन्स म्हणजे काय आणि किती कव्हर पाहावं?
समजा, तुम्ही २० वर्षांसाठी टर्म इन्शुरन्स घेतला. त्या काळात तुमचा मृत्यू झाला, तर पॉलिसीच्या अटींनुसार तुम्ही नोंदवलेल्या व्यक्तीला म्हणजेच नॉमिनीला विम्याची रक्कम मिळू शकते. साध्या टर्म प्लॅनची मुदत पूर्ण झाली आणि तुम्ही हयात असाल, तर साधारणपणे मॅच्युरिटीला पैसे मिळत नाहीत.
किती कव्हर पाहायचं, याचा एक साधा हिशोब करूया. घरखर्च वर्षाला ₹५ लाख असेल, तर १० वर्षांसाठी ₹५० लाख झाले. त्यात ₹१५ लाख बाकी कर्ज आणि मुलांच्या शिक्षणासाठी ₹१० लाख जोडले, तर एकूण ₹७५ लाख. या खर्चांसाठी वापरता येणारी ₹१० लाख बचत वजा केली, तर ₹६५ लाखांचा प्राथमिक अंदाज येतो. तुमचा हिशोब करताना वाढणारा खर्च, कुटुंबाचं इतर उत्पन्न आणि आधीचा जीवन विमाही लक्षात घ्या.
स्रोत · Tata AIA · Pure term insurance
७. टर्म इन्शुरन्ससाठी किती शिक्षण आणि उत्पन्न लागतं?
सगळ्या टर्म प्लॅनसाठी उत्पन्न आणि शिक्षणाची एकच अट नसते. एखाद्या प्लॅनसाठी पदवी किंवा किमान वार्षिक उत्पन्नाची अट असेल, तर ती त्या कंपनीच्या त्या प्लॅनसाठी तपासा. अर्ज पाहताना कंपनी वय, काम, उत्पन्न, आरोग्य, तंबाखूचा वापर आणि तुम्ही मागितलेलं कव्हर विचारात घेऊ शकते.
उदाहरणार्थ, नोकरी करणाऱ्याला पगाराची स्लिप किंवा Form 16 मागितला जाऊ शकतो. व्यवसाय करणाऱ्याला उत्पन्नाचा पुरावा म्हणून ITR मागितला जाऊ शकतो. काही अर्जांसाठी वैद्यकीय तपासणीही लागू शकते. फॉर्ममध्ये आधीचे आजार, चालू औषधं आणि तंबाखूचा वापर यांची माहिती अचूक भरा.
स्रोत · Tata AIA · Eligibility · Tata AIA · Documents
८. LICसारखे पारंपरिक जीवन विमा प्लॅन कसे चालतात?
एंडोमेंट आणि मनी-बॅक या दोन्ही प्रकारांत जीवन विमा असतो. मुख्य फरक पैसे कधी मिळू शकतात यात आहे. एंडोमेंटमध्ये पॉलिसीची मुदत पूर्ण झाल्यावर ठरलेल्या अटींनुसार रक्कम मिळते. मनी-बॅकमध्ये विमाधारक हयात असेल, तर मुदत संपण्याआधीही काही ठरावीक वर्षांना पैसे मिळू शकतात. LIC चे New Endowment Plan आणि New Money Back Plan ही त्याची उदाहरणं आहेत.
प्लॅनचा कागद पाहताना तीन आकडे वेगळे लिहून ठेवा. एकूण किती भरायचं, मृत्यू झाल्यास कुटुंबाला किती मिळेल आणि मुदत संपल्यावर किती मिळेल. त्यात कोणती रक्कम हमीची आहे, बोनस वेगळा आहे का आणि मध्येच पॉलिसी बंद केली तर किती मिळेल, हेही पाहा.
स्रोत · LIC · Endowment plans · LIC · Money-back plans
९. ULIP म्हणजे काय? Tata चं उदाहरण आणि कर
ULIPमध्ये जीवन विमा आणि बाजाराशी जोडलेली गुंतवणूक एकत्र असते. फंडाची कामगिरी आणि प्लॅनचं शुल्क यामुळे शेवटी मिळणारी रक्कम बदलू शकते. उदाहरणार्थ, Tata AIA Param Rakshak 2.0 मध्ये ULIPसोबत काही ठरावीक आरोग्य जोखमींसाठी अतिरिक्त लाभ जोडला आहे. त्या अतिरिक्त कव्हरला रायडर म्हणतात.
कराच्या बाबतीत तीन वेगळे प्रश्न आहेत. हप्ता भरताना करात वजावट मिळते का? मुदत संपल्यावर मिळणाऱ्या पैशांवर कर लागतो का? आणि विमाधारकाचा मृत्यू झाला तर कुटुंबाला मिळणाऱ्या रकमेवर कोणता नियम लागू होतो? हप्त्याची वजावट तुम्हाला लागू असलेल्या करपद्धतीवर आणि पात्रतेवर ठरते. मृत्यू लाभासाठी स्वतंत्र नियम आहेत.
मुदत संपल्यावर मिळणाऱ्या रकमेच्या करमुक्तीसाठी पॉलिसीची तारीख, प्रकार आणि प्रीमियम पाहावा लागतो. उदाहरणार्थ, कायद्यातील संबंधित गटात १ फेब्रुवारी २०२१ पासून जारी झालेल्या ULIPसाठी ₹२.५ लाख आणि १ एप्रिल २०२३ पासून जारी झालेल्या इतर जीवन विमा पॉलिसींसाठी ₹५ लाख अशी एकत्रित वार्षिक प्रीमियमची अट सामान्यतः लागू होते. संबंधित गटात एकापेक्षा जास्त पॉलिसी असतील, तर त्यांचे प्रीमियम एकत्र पाहावे लागू शकतात. या मर्यादेसोबत करमुक्तीच्या इतर अटीही तपासाव्या लागतात.
स्रोत · Tata AIA · Param Rakshak 2.0 · Income Tax Department · Income-tax Act
१०. पॉलिसी घेण्याआधी आणि क्लेम करताना काय पाहावं?
- काय मिळेल ते वाचा. कोणत्या घटना किंवा उपचार कव्हर आहेत? त्यापैकी कशावर मर्यादा आहेत?
- खिशातून किती जाईल ते समजून घ्या. प्रीमियम किती आहे? क्लेमच्या वेळी को-पे किंवा इतर खर्च किती लागू शकतो?
- पॉलिसी घरच्यांना दाखवा. पॉलिसी नंबर, नॉमिनीचं नाव, विमा कंपनीचा संपर्क आणि कागदपत्रं कुठे आहेत, हे घरच्यांना सांगा.
- क्लेमची कागदपत्रं जपून ठेवा. आरोग्य विम्यासाठी बिल, डिस्चार्ज समरी आणि हॉस्पिटलचे कागद उपयोगी पडतात. क्लेममध्ये अडचण आली तर आधी विमा कंपनीच्या तक्रार विभागाशी लेखी संपर्क करा. प्रश्न सुटला नाही, तर IRDAIच्या Bima Bharosa पोर्टलवर तक्रार नोंदवता येते.
स्रोत · IRDAI · Bima Bharosa